Ο Δίας

Ο Ζευς ήταν ανώτατος θεός των αρχαίων Ελλήνων, ο "πατήρ ανδρών τε θεών τε" κατά τον Όμηρο. Ήταν γιος του Κρόνου και της Ρέας και αδερφός του Ποσειδώνα, του Άδη, της Εστίας, της Δήμητρας και της Ήρας, μάλιστα της Ήρας ήταν και σύζυγος.

Ο Κρόνος μόλις γεννούσε η Ρέα παιδί το άρπαζε από τα χέρια της και το κατάπινε, για να αποφύγει την πραγματοποίηση ενός χρησμού, σύμφωνα με τον οποίο ένα από τα παιδιά του επρόκειτο να τον εκθρονίσει. Η Ρέα για να γλιτώσει τον τελευταίο γιο (τον Δία) που εγκυμονούσε, καταφεύγει στη Κρήτη (βλέπε Θεογονία 459) και εκεί σ' ένα σπήλαιο του βουνού Δίκτης ή κατ' άλλους του Ίδη, γεννά και παραδίδει το βρέφος στις Νύμφες Αδράστεια και Ίδη και στους Κουρήτες. Μετά γυρίζοντας στον ουράνιο σύζυγό της, του δίνει μια πέτρα σπαργανωμένη που αυτός ανύποπτος την καταπίνει.

Οι αρχαίοι συγγραφείς διηγούνται κατά διαφόρους τρόπους τα σχετικά με την ανατροφή του Δία. Κατά μια εκδοχή, στο όρος Δίκτης της Κρήτης ο Ζευς τρεφόταν με το γάλα μιας κατσίκας, της Αμάλθειας. Η κατσίκα Αμάλθεια ήταν τρομερό ζώο. Καταγόταν από τον Ήλιο, η όψη της δε, ήταν τόσο τρομερή, ώστε ούτε οι Τιτάνες δεν μπορούσαν να την ανεχθούν. Γι' αυτό είχαν παρακαλέσει την Γαία να κρύψει την Αμάλθεια σε ένα άντρο της νήσου Κρήτης. Εκεί της πήγαν τον Δία. Γι' άλλους η Αμάλθεια ήταν νύμφη, γεγονός πιο πιστευτό.

Κατά τον Αθήναιο ο Ζευς ανατράφηκε από περιστέρια. " Του έφερναν την αμβροσία από τα άκρα του ωκεανού. Ένας αετός με μυτερά νύχια πήγαινε κάθε βράδυ και αντλούσε το νέκταρ από την πηγή και του το έφερε δια μέσου των αιθέρων. Γι' αυτό ο Ζευς αφού κατανίκησε τον πατέρα του Κρόνο, χάρισε στον αετό την αθανασία και τον έκανε αστερισμό. Όσον αφορά τα περιστέρια ανάθεσε σ' αυτά την ωραία υπηρεσία να αναγγέλλουν τις εποχές ".

Κατ' άλλους η φροντίδα της ανατροφής του γιου του Κρόνου ανετέθη στις δυο κόρες του βασιλιά της Κρήτης Μελίσσου, την Αδράστεια και τη Μέλισσα.

Οι Κουρήτες χόρευαν πολεμικούς χορούς ολόγυρα από το βρέφος, όταν τούτο έκλαιγε, κατακτυπώντας τα ξίφη τους πάνω στις ασπίδες για να πνίγουν με το θόρυβο το κλάμα του παιδιού. Ήταν οι προστάτες του. Ο Δίας μεγάλωσε με πολλές προφυλάξεις, κρυμμένος στα βουνά της Κρήτης. Τότε χρειάστηκε να παλέψει με τον πατέρα του, τον Κρόνο, να τον νικήσει και να τον κάνει να ξεράσει τα παιδιά που ως τότε είχε καταβροχθίσει. Μάλιστα όπως ιστορούσαν ορισμένοι, τότε ο Δίας ευνούχισε τον Κρόνο, όπως ο Κρόνος πριν είχε ευνουχίσει τον δικό του πατέρα, τον Ουρανό. Ύστερα απελευθέρωσε τους Κύκλωπες, που του έφτιαχναν τον κεραυνό και αργότερα τους Εκατόγχειρες και ενισχυμένος με αυτούς, κι ακόμη με τη κόρη του Ωκεανού τη Στύγα, και με τα παιδία της, τη Βία και το Κράτος, τον Ζήλο και την Νίκη, ο Δίας πολέμησε δέκα ολόκληρα χρόνια τους Τιτάνες, τους παλιότερους "θεούς", που δεν τον καταδέχονταν για αρχηγό. Και όταν τους γκρέμισε στα Τάρταρα, βρέθηκε στην ανάγκη να αντιμετωπίσει τους γιους του Ιαπετού, τον Άτλαντα και τον Μενοίτιο, τον Προμηθέα και τον Επιμηθέα. Τότε τιμώρησε τον Άτλαντα να σηκώνει για πάντα στους ώμους του τον ουράνιο θόλο, ενώ τον Προμηθέα τον κάρφωσε στον Καύκασο. Και ύστερα που ήρθαν οι Γίγαντες να εκδικηθούν για το κακό που έγινε στους Τιτάνες, τους ξέκανε και αυτούς ο Δίας με τη βοήθεια του Ποσειδώνα, της Αθηνάς και του Ηρακλή. Τέλος πάλεψε με τον Τυφώνα, ένα ακαταμάχητο τέρας, γέννημα του Τάρταρου και της Γης ή κατ΄ άλλους της Ήρας. Τότε ο Δίας πέρασε τον έσχατο κίνδυνο διότι ο Τυφώνας τυλίχθηκε με τις ουρές του πάνω στο σώμα του Δία, του έκοψε τα νεύρα και τον πέταξε μισοπεθαμένο σ' ένα βάραθρο. Τότε τον βοήθησε ο φτερωτός Ερμής που έκλεψε τα νεύρα και τα έδωσε στο Δία, και ο Αιγιπάνας που του τα έραψε πάλι. Έτσι ο Δίας μπόρεσε να ξανανιώσει τη δύναμη του και να δαμάσει τον Τυφώνα.

Αναγνωρισμένος πια αρχηγός, ο Δίας μοιράστηκε με τους αδερφούς του τον κόσμο. Κατά την κλήρωση η θάλασσα έπεσε στον Ποσειδώνα, ο Κάτω Κόσμος στον Άδη και στον ίδιο ο Ουρανός και η Γη. Έτσι ο Ζ. έγινε ανώτατος κυβερνήτης και αποκατέστησε την ειρήνη στον κόσμο, τον οποίο διεύθυνε από τις κορυφές του Ολύμπου. Αλλά και τότε ακόμα ο Δίας δεν έμεινε δίχως σκοτούρες. Αντιμετώπισε συνωμοσία της Ήρας (της γυναίκας του), του Ποσειδώνα και της Αθηνάς μέσα στο ίδιο το παλάτι του. Γλίτωσε από την ανατροπή μόνο με τις ενέργειες της Θέτιδας, που έφερε από τα βάθη του Ωκεανού συμπαραστάτη του Δία τον σεβαστό σε όλους γίγαντα Βριάρεο. Και αυτή η παλατιανή συνωμοσία δεν ήταν η μόνη εχθρική ενέργεια της Ήρας, αφού σύμφωνα με ορισμένες παραλλαγές των μύθων, η Ήρα είχε παρακινήσει τους Τιτάνες εναντίον του Δία, προτιμώντας για βασιλιά των θεών τον Κρόνο ή τον Άτλαντα, και ή ίδια είχε γεννήσει ακόμα και τον Τυφώνα για να συντρίψει τον Δία

Οι μύθοι απέδιδαν στο Δία πολυάριθμες ερωτικές περιπέτειες με θεές και θνητές γυναίκες, που προκαλούσαν συχνά την εγκληματική ζηλοτυπία της Ήρας. Σύμφωνα μ' αυτούς, μεταμορφωνόταν σε ζώα, σε πουλιά, σε βροχή κλπ. και ερχόταν σε ερωτική επαφή με όσες ερωτευόταν. Έτσι έφερε στον κόσμο πολυάριθμους θεούς, ημίθεους και ήρωες. Γι' αυτό και τα περισσότερα βασιλικά γένη της αρχαιότητας περηφανεύονται ότι κατάγονται από αυτόν. Σύμβολα της εξουσίας του ήταν ο κεραυνός, ο αετός, η βελανιδιά και το σκήπτρο. Η λατρεία του ήταν πανελλήνια. Ιδιαίτερα όμως τον τιμούσαν στην Αθήνα, όπου είχε χτιστεί το περίφημο Ολυμπιείο, στην Ολυμπία, όπου γίνονταν οι Ολυμπιακοί Αγώνες προς τιμή του, στη Δωδώνη, στην Κρήτη, στην Ιθώμη κ.α. Οι Ρωμαίοι τον αποκαλούσαν Jupiter και τον θεωρούσαν ανώτερο από όλους του ιταλικούς θεούς. Επίθετά του: stygiοus (=χθόνιος), pluνius (υέτιος), uνidus (ικμαίος) κ.α.

Στην τέχνη, την οποία τροφοδότησε με πολλές εμπνεύσεις παριστανόταν συνήθως καθισμένος πάνω σε θρόνο με τον κεραυνό στο χέρι. Από τα πιο ονομαστά αρχαία αγάλματά του ήταν ο «Ολύμπιος Ζευς» του Φειδία και ο «Ιθωμάτης Ζευς» του Αγελάδα.

Ιστορική ανάλυση - σχόλια

Και ο Δίας παρατηρούμε, σαν γιος του τιτάνα Κρόνου και της Ρέας, είχε καταγωγή από τους Τιτάνες. Αν και οι γονείς του ζούσαν, σύμφωνα με την Ελληνική μυθολογία, κάπου στον Ωκεανό, στο νησί των Μακάρων, εν τούτοις για λόγους ανάγκης η Ρέα τον γέννησε στη Κρήτη, όπου εκεί τον μεγάλωσαν οι νύμφες Αδράστεια και Ίδη ή κατ' άλλους η νύμφη Αμάλθεια και τον προστάτευαν οι Κουρήτες με τον οπλισμό τους (ξίφη και ασπίδες). Όμως και εκεί στο βουνό που ζούσε, τρεφόταν εκτός των άλλων και με αμβροσία ή νέκταρ. Η αμβροσία κατά την αρχαιότητα ήταν η τροφή των θεών ενώ νέκταρ (προερχόταν από την Αμβροσία) εθεωρείτο το ποτό τους. Ένας αετός ή κατ' άλλους περιστέρι του έφερνε κάθε βράδυ αμβροσία και νέκταρ από μια πηγή στα άκρα του Ωκεανού δια μέσου των αιθέρων. Μήπως ο αετός αυτός ή το περιστέρι ήταν ιπτάμενη συσκευή; Που κάθε βράδυ ταξίδευε στο νησί των Μακάρων (βλέπε Ατλαντίδα) για να φέρει στο μωρό τρόφιμα και άλλα εφόδια που δεν υπήρχαν στη Κρήτη; Άλλωστε, μη ξεχνάμε, ότι ο νεογέννητος Δίας ήταν "θεός" δηλ. είχε βασιλικό αίμα και προοριζόταν από τη μητέρα του να γίνει βασιλιάς. Βλέπουμε ότι ο Δίας όταν μεγάλωσε εκθρόνισε τον Κρόνο και απελευθέρωσε τα αδέρφια του από τις φυλακές ("ο Κρόνος καταβρόχθιζε τα παιδιά του" λένε οι μύθοι "αλλά αυτά σαν θεοί παρέμεναν ζωντανά"). Για να στερεώσει όμως την εξουσία του αναγκάστηκε να πολεμήσει τους άλλους Τιτάνες, σ' μια αδερφοκτόνα φοβερή Τιτανομαχία. Μετά αφού νίκησαν τους Τιτάνες οι νέοι "θεοί" δέχθηκαν ξαφνική επίθεση από τους Γίγαντες, που αμφισβητούσαν την εξουσία του. Άρχισε νέος κύκλος τρομερού πολέμου, της Γιγαντομαχίας, στον οποίο βγήκαν νικητές και πάλι οι νέοι "θεοί".

Η Ελληνική μυθολογία αναφέρει ότι ο Δίας έστησε το παλάτι του και κυβερνούσε από την κορυφή του Ολύμπου (στη Θεσσαλία), αν και μεγάλωσε στη Κρήτη. Βλέπουμε δηλ. εδώ ότι ενώ η καταγωγή του ήταν από τη γενιά των Τιτάνων που ζούσαν στον Ωκεανό και ο πατέρας του και ο παππούς του (Ουρανός) κυβερνούσαν τον κόσμο από το παλάτι τους που βρισκόταν στα νησιά της Εδέμ ή νησί Μακάρων, ο ίδιος επέλεξε την κορυφή ενός βουνού (όχι στο βουνό της Κρήτης που μεγάλωσε αλλά σε βουνό της Θεσσαλίας) για να κατοικήσει και να διοικήσει μαζί με τους άλλους θεούς.

Πρόκειται για πραγματική αλλαγή της έδρας του Βασιλείου των θεών, που έχει καταγραφεί στους μύθους; 'Ή μήπως αργότερα οι αρχαίοι Έλληνες ή Προέλληνες προσάρμοσαν τους μύθους των θεών στη δική τους παράδοση, βάζοντας τους να κατοικούν στο δικό τους χώρο; Ή μήπως οι Άτλαντες που διασώθηκαν από τον μεγάλο κατακλυσμό, ο Δευκαλίων (ανεψιός του Άτλαντα) και οι οικογένεια του, που έζησαν μετά την καταστροφή στη περιοχή της Θεσσαλίας, μετέφεραν εκεί τη λατρεία του (το γεγονός ότι ο Δευκαλίων έγινε βασιλιάς της Θεσσαλίας ταιριάζει με την εκδοχή αυτή). Όλα αυτά είναι ερευνητέα.

Πάντως ότι και να συμβαίνει από τα τρία, οι μύθοι δέχονται ότι ο Δίας, αν και κυβερνούσε από τον Όλυμπο, εν τούτοις διατηρούσε τους δεσμούς του με τους φίλους του Γίγαντες, Κύκλωπες ή Τιτάνες που ζούσαν στον Ωκεανό, οι οποίοι τον βοηθούσαν (π.χ. ο γίγαντας Βριάρης ήλθε από τον Ωκεανό για να τον βοηθήσει να αντιμετωπίσει το πραξικόπημα της Ήρας και του Ποσειδώνα)

Copyright © by Θεόδωρος Πάσχος, Ελλάδα, 2000